Yeni Yazarların Sıkça Yaptığı 7 Hata

“Bir yazarın yapabileceği en büyük hatalardan biri, ihtiyaç ile arzuyu karıştırmaktır.”
John Truby


Kitap yazmaya başlayan birçok kişi aynı sorularla karşılaşır: 
Fikrim güçlü ama metin neden darmadağınık? 
Karakterlerlerim neden inandırıcı gelmiyor? 
Kurgu dışı metnim neden ders notu gibi akıyor? 
Yeni yazarların sıkça yaptığı hatalar yalnızca teknik aksaklıklardan oluşmaz; çoğu zaman yapı kurma, okuru düşünme, dili sadeleştirme ve metne yeniden bakma becerisiyle ilgilidir. Bu yazıda hem kurgu hem kurgu dışı metinlerde görülen 7 temel yazarlık hatasını ele alıyorum.
—
Yazmaya başlayan herkesin hikayesi farklı beklentilerle kurulur. Kimi bir roman fikrinin peşindedir, karakterler, sahneler, çatışmalar, sırlar ve dönüşümler kurmak ister. Kimi kendi deneyimini, uzmanlığını, araştırmasını ya da hayata dair düşüncelerini kurgu dışı bir kitapta toplamak ister. İlkinde mesele çoğu zaman hikâyenin inandırıcılığıdır; ikincisinde düşüncenin açıklığı, okura verilen mesaj ve metnin ikna gücü öne çıkar.
Tür değişse de yazarlığın bazı temel sorunları ortak kalır. Roman yazarı da dağılabilir, kişisel gelişim kitabı yazarı da. Anı kitabı fazla açıklayıcı ve detaylara boğulmuş olabilir, kurgu dışı bir araştırma kitabı ritmini kaybedebilir. Bir metni güçlü kılan şey yalnızca iyi bir fikir, etkileyici bir hayat hikâyesi ya da dikkat çekici bir konu değildir; o fikrin nasıl yapılandırıldığı, hangi sırayla açıldığı, okurla nasıl ilişki kurduğu ve hangi üslup içinden aktığıdır.
Bu yüzden yeni yazarların yaptığı hatalara bakarken kurgu ve kurgu dışı metinleri birlikte düşünmek gerekir. Çünkü iyi yazarlık, türden bağımsız olarak seçme, kurma, derinleştirme ve yeniden bakma becerisi ister.


1. Fikre güvenip yapıyı ihmal etmek

Yeni yazarların en sık düştüğü yanılgılardan biri, güçlü bir fikrin metni kendiliğinden taşıyacağını sanmaktır. Oysa fikir, kitabın çıkış noktasıdır; kitap ise o fikrin etrafında kurulmuş bir yapıdır.
Kurgu metinlerde bu yapı -her zaman değil- olay örgüsü, karakter gelişimi, çatışma, dönüm noktaları ve final duygusuyla kurulur. Kurgu dışı metinlerde ise ana tez, bölüm sıralaması, kavramsal akış, örnekler, kaynaklar ve okura vaat edilen bilgi önem kazanır.
Roman yazarı için “Bu karakter neden şimdi harekete geçiyor?” sorusu ne kadar önemliyse, kurgu dışı yazar için “Bu bölüm okuru hangi düşünceye hazırlıyor?” sorusu o kadar belirleyicidir. Güçlü metin, okuru bir yön duygusu içinde kitabın sonuna dek taşır.


2. Her şeyi metne almak istemek

Yeni yazar çoğu zaman elindeki malzemeye kıyamaz. Yaşadığı her anı, öğrendiği her bilgi, düşündüğü her kavram ya da hayal ettiği her sahne ona önemli görünür. Fakat kitabın gücü, her şeyi içine almasından çok, merkezini koruyabilmesinden gelir.
Kurgu metinde fazla sahne, yan karakter ve açıklama hikâyenin odağını dağıtır. Kurgu dışı metinde ise gereksiz bilgi, tekrar eden örnekler ve konudan konuya sıçrayan bölümler okuru yorar.
Yazarın temel sorusu şu olmalıdır: “Bu parça metnin ana meselesine hizmet ediyor mu?” Cevap zayıfsa, o bölüm ne kadar güzel yazılmış olursa olsun kitabın bütününü ağırlaştırabilir.
Yazmak, yalnızca eklemek anlamına gelmez, seçmek ve hatta silmek yazarlığın merkezindedir.


3. Okurun ihtiyacını gözden kaçırmak

Yeni yazar metni çoğu zaman kendi iç basıncıyla yazar. Anlatmak, aktarmak, boşaltmak, görünür kılmak ister. Bu anlaşılır bir başlangıç fakat kitap yalnızca yazarın ihtiyacına yaslandığında okurla bağ kurmakta zorlanır.
Kurgu metinde okur merak, gerilim, duygu, karakterle özdeşlik ve anlamlı bir yolculuk arar. Kurgu dışı metinde okur açıklık, güven, yeni bakış, pratik ya da zihinsel bir kazanım bekler.
Bu nedenle yazarın kendine sık sık şu soruyu sorması gerekir: “Okur bu sayfada ne alıyor?” Bir sahne, bir bölüm ya da bir kavram okurda merak, duygu, farkındalık veya düşünsel açıklık üretmiyorsa, metnin enerjisi düşer.


4. Karakteri, tezi ya da ana meseleyi yeterince derinleştirmemek

Kurgu metinlerde en büyük sorunlardan biri, karakterlerin davranışlarının yeterince temellendirilmemesidir. Bir karakter âşık oluyor, kaçıyor, susuyor, ihanet ediyor, geri dönüyor ya da büyük bir karar alıyorsa, okur bu davranışın iç nedenlerini hissetmek ister. Geçmiş, arzu, korku, yara, eksiklik ve çatışma karakterin içine yerleşmelidir. Diğer kurgu unsurları da işin içinde olmalı elbette…
Kurgu dışı metinlerde benzer sorun ana fikrin yüzeyde kalmasıyla ortaya çıkar. Yazar bir kavramdan söz eder ama onu açmaz; bir iddia ortaya koyar ama örneklemez; bir tezi savunur ama okuru ikna edecek bağlamı kurmaz.
Romanda karakterin motivasyonu neyse, kurgu dışı metinde ana düşüncenin omurgası odur. İkisi de sağlam kurulmadığında metin okurun güvenini kaybeder.


5. Fazla açıklamak, az göstermek

Yeni yazar, okurun her şeyi anlamasını istediği için metni açıklamalarla doldurabilir. Bu hata hem kurgu hem kurgu dışı metinlerde görülür.
Kurgu metinde “çok üzgündü”, “korkuyordu”, “öfkeliydi” gibi ifadeler tek başına kaldığında duygu zayıflar. Okur o duyguyu sahnede görmek ister. Altın kural şunu der: Anlatma göster! Bir bakış, yarım kalmış bir cümle, masada unutulan bir bardak, kapı eşiğinde bekleyen biri; duyguyu doğrudan söylemeden taşıyabilir.
Kurgu dışı metinde de sürekli açıklama metni ders notuna çevirebilir. Okur yalnızca tanım okumak istemez; örnek, hikâye, vaka, karşılaştırma ve somut bağlam arar.


6. Dili metnin önüne geçirmek

Yeni yazar çoğu zaman “yazar gibi” görünme telaşına kapılır. Bu telaş kurgu metinde fazla süslü cümleler, ağır imgeler ve yapay diyaloglar olarak görünür. Kurgu dışı metinde ise gereğinden akademik ifadeler, soyut kavram yığınları ve okurla arasına mesafe koyan bir ton oluşur.
Oysa dil, metnin önünde gösteri yapan bir unsur olmamalıdır. Dil, metnin taşıyıcısıdır. Romanın dili karakterin dünyasına, atmosferine ve anlatıcının bakışına uygun olmalıdır. Kurgu dışı metnin dili ise konunun ağırlığını taşımalı, aynı zamanda okurun takip edebileceği bir açıklık, sadelik ve anlaşılırlık sunmalıdır.
Sade cümle zayıf cümle anlamına gelmez. Yerinde kurulmuş berrak bir cümle, uzun ve gösterişli bir paragraftan daha etkili olabilir.


7. İlk taslağı tamamlanmış metin sanmak

Birçok yeni yazar, ilk taslak bittiğinde kitabın da bittiğini düşünür. Aslında ilk taslak, metnin ham malzemesidir. Orada tekrarlar, boşluklar, kopuk geçişler, zayıf bölümler, fazla anlatılmış yerler ve eksik bırakılmış bağlantılar bulunabilir.
Kurgu metinde revizyon; karakter motivasyonlarını güçlendirmek, sahne sırasını yeniden düşünmek, çatışmayı görünür kılmak, diyalogları doğallaştırmak ve final etkisini artırmak için yapılır.
Kurgu dışı metinde revizyon; ana tezi netleştirmek, bölüm akışını düzenlemek, tekrarları ayıklamak, örnekleri güçlendirmek, okurun takip edeceği düşünsel hattı berraklaştırmak için gerekir.
Revizyon ya da yeniden yazım, metni bozmak için yapılan bir müdahale sayılmaz. Aksine metnin kendi gerçek biçimine yaklaşmasını sağlar. 


Sonuç: Yazarlık, metne yeniden bakabilme cesaretidir

Yeni yazarların hata yapması doğaldır. Bir disiplin olarak yazarlık, bu hataları fark ettikçe gelişir. Bir roman fikri, etkileyici bir hayat hikâyesi, güçlü bir uzmanlık alanı ya da önemli bir mesele tek başına kitap yaratmaya yetmez. O malzemenin yapı kazanması, okurla ilişki kurması, dilini bulması ve kendi bütünlüğüne kavuşması gerekir.
Kurgu yazarı için mesele, hikâyenin iç mantığını ve karakterlerin sahiciliğini kurmaktır. Kurgu dışı yazar için mesele, düşünceyi açık, ikna edici ve okurla bağ kuran bir akışa dönüştürmektir. İki türde de yazarlık aynı noktada olgunlaşır: Yazar metnine tutkuyla bağlanır, sonra ona mesafeyle bakmayı öğrenir.

**

SIK SORULAN SORULAR